Το Cultural Bus μεταφέρει βιβλία, αφήγηση και δημιουργικές δραστηριότητες σε χωριά και καταυλισμούς της Συρίας, συνεχίζοντας μια παλαιότερη παράδοση κινητών βιβλιοθηκών που βρίσκει παράλληλο και στο Bibliomotocarro του Antonio La Cava στην Ιταλία.

Σε χωριά, απομακρυσμένες κοινότητες και καταυλισμούς της Συρίας, ένα πολύχρωμο λεωφορείο φτάνει φορτωμένο με βιβλία, υλικά ζωγραφικής και ιστορίες. Είναι το Cultural Bus, μια κινητή πολιτιστική πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού της Συρίας που δημιουργήθηκε για να μεταφέρει την ανάγνωση και τις δημιουργικές δραστηριότητες σε ανθρώπους που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε βιβλιοθήκες ή πολιτιστικά κέντρα.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε στο δεύτερο μισό του 2025 και σήμερα διαθέτει δύο εξοπλισμένα λεωφορεία, ένα προσανατολισμένο κυρίως στα παιδιά και ένα σε μεγαλύτερες ηλικίες. Σύμφωνα με το TRT World, καθένα μεταφέρει περίπου 1.200 βιβλία. Μαζί τους ταξιδεύουν εθελοντές συγγραφείς, ποιητές και καλλιτέχνες, μετατρέποντας κάθε στάση σε κάτι περισσότερο από μια απλή διανομή βιβλίων.

Η σημασία μιας τέτοιας πρωτοβουλίας γίνεται πιο καθαρή μέσα στο σημερινό εκπαιδευτικό τοπίο της χώρας. Στην αναθεωρημένη ανθρωπιστική έκκλησή της τον Αύγουστο του 2026, η UNICEF υπολογίζει ότι 2,7 εκατομμύρια παιδιά στη Συρία βρίσκονται εκτός σχολείου και περίπου 8.000 σχολεία δεν λειτουργούν. Περισσότεροι από 5 εκατομμύρια άνθρωποι παραμένουν εσωτερικά εκτοπισμένοι, με περίπου 833.000 από αυτούς να ζουν σε καταυλισμούς.

Μια βιβλιοθήκη που πηγαίνει εκεί όπου λείπουν οι βιβλιοθήκες

Η πρώτη φάση του Cultural Bus κάλυψε 39 περιοχές στη Δαμασκό και την ύπαιθρό της και συνέχεια οι διαδρομές επεκτάθηκαν σε διαφορετικά σημεία της χώρας.

Η έκταση του προγράμματος αυξήθηκε γρήγορα. Στις 24 Μαΐου 2026, ο διευθυντής του προγράμματος Mohammad Murad δήλωσε στο συριακό πρακτορείο SANA ότι το Cultural Bus είχε πραγματοποιήσει 84 περιοδείες σε όλη τη χώρα. Στη διάρκειά τους είχαν διανεμηθεί περίπου 12.000 βιβλία σε παιδιά και 2.500 βιβλία σε ενήλικες.

Σε προγενέστερο στάδιο της ανάπτυξής του, το TRT World ανέφερε ότι περισσότεροι από 8.000 παιδιά είχαν ήδη επωφεληθεί από τις δραστηριότητές του. Ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός που παρουσίασαν οι υπεύθυνοι είναι ακόμη πιο φιλόδοξος: στόχος είναι καθεμία από τις 14 επαρχίες της Συρίας να αποκτήσει το δικό της Cultural Bus.

Όχι μόνο βιβλία

Όταν το λεωφορείο σταθμεύει σε ένα χωριό ή έναν καταυλισμό, η επίσκεψη μπορεί να διαρκέσει αρκετές ώρες. Τα παιδιά συμμετέχουν σε ομαδική ανάγνωση, αφήγηση ιστοριών, εργαστήρια γραφής και ζωγραφικής, χειροτεχνίες, πολιτιστικούς διαγωνισμούς και παιχνίδια. Σε ορισμένες στάσεις το πρόγραμμα περιλαμβάνει ακόμη και κουκλοθέατρο.

Η παραδοσιακή αφήγηση του hakawati, του αφηγητή ιστοριών, έχει επίσης ενταχθεί στις δραστηριότητες. Στην πόλη Tafas της επαρχίας Νταράα, για παράδειγμα, η επίσκεψη του λεωφορείου τον Μάιο του 2026 συνδύασε βιβλία, διαδραστική ανάγνωση, αφήγηση, διαγωνισμούς και παιχνίδια.

Οι προορισμοί επιλέγονται με έμφαση σε αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές όπου οι πολιτιστικές υποδομές είναι περιορισμένες. Οι υπεύθυνοι χρησιμοποιούν συχνά τον όρο “πολιτιστική δικαιοσύνη” για να περιγράψουν αυτή την προσέγγιση: η πρόσβαση στα βιβλία, στη δημιουργικότητα και στη γνώση δεν θα πρέπει να εξαρτάται από το αν ένα παιδί ζει κοντά σε μια μεγάλη πόλη.

Ο Walid και η Abeer ανάμεσα στους νέους αναγνώστες

Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν παιδιά για τα οποία μια τέτοια επίσκεψη μπορεί να είναι μία από τις ελάχιστες ευκαιρίες να διαλέξουν ελεύθερα ένα βιβλίο. Το Positive News συνάντησε τον 12χρονο Walid al-Samahi από την Al-Qutayfah, στην ύπαιθρο της Δαμασκού. Αγαπά την επιστημονική φαντασία, αλλά η οικογένειά του δεν έχει τη δυνατότητα να αγοράζει βιβλία. Ο ίδιος είπε ότι θέλει όταν μεγαλώσει να γίνει δάσκαλος και να δίνει βιβλία σε άλλα παιδιά.

Στον καταυλισμό Al-Azraq στη βόρεια Συρία, το Inter Press Service συνάντησε τη 10χρονη Abeer Al-Qaddour. Η Abeer αγαπά τις ιστορίες και τα επιστημονικά βιβλία, όμως στην περιοχή όπου ζει δεν υπάρχει δημόσια βιβλιοθήκη και η αγορά βιβλίων δεν είναι οικονομικά προσιτή για την οικογένειά της. Όταν έφτασε το Cultural Bus, δεκάδες παιδιά συγκεντρώθηκαν γύρω του, ενώ μεγαλύτεροι κάτοικοι ξεφύλλιζαν βιβλία για θέματα όπως η γεωργία, η πολιτική και η λογοτεχνία.

Οι μαρτυρίες αυτές δεν σημαίνουν ότι ένα λεωφορείο με βιβλία μπορεί να καλύψει τα κενά ενός ολόκληρου εκπαιδευτικού συστήματος. Δεν μπορεί να επισκευάσει ένα σχολείο ούτε να αντικαταστήσει τους εκπαιδευτικούς. Μπορεί όμως να μειώσει, έστω τοπικά, ένα διαφορετικό εμπόδιο: τη φυσική απόσταση ανάμεσα σε ένα παιδί και ένα βιβλίο.

Η Συρία είχε κινητές βιβλιοθήκες και πριν από το Cultural Bus

Παρότι ορισμένες πρόσφατες αναφορές παρουσιάζουν το Cultural Bus ως το πρώτο πρόγραμμα του είδους του στη χώρα, η ιστορία των κινητών βιβλιοθηκών στη Συρία είναι παλαιότερη.

Το 2017, η συριακή οργάνωση Dari Sustainable Development λειτουργούσε διαφορετικό πρόγραμμα με την ονομασία Mobile Library στις αγροτικές περιοχές του Ιντλίμπ και του Χαλεπιού. Ένα διαμορφωμένο όχημα με περίπου 2.000 παιδικά βιβλία επισκεπτόταν σχολεία, τεμένη και δημόσιους χώρους. Μέχρι το 2018, σύμφωνα με το Al Jazeera, η επταμελής ομάδα είχε φτάσει περίπου 4.000 παιδιά.

Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία είχε διαφορετική προέλευση και οργανωτική δομή από το σημερινό Cultural Bus. Η ομάδα της είχε επηρεαστεί τόσο από κινητές βιβλιοθήκες σε άλλες εμπόλεμες χώρες όσο και από τη δική της εμπειρία στη Νταράγια, όπου βιβλία είχαν προστατευτεί σε μια υπόγεια μυστική βιβλιοθήκη κατά τη διάρκεια της πολιορκίας. Γι’ αυτό είναι ακριβέστερο να αντιμετωπίζεται το σημερινό Cultural Bus ως μια νέα, κρατικά οργανωμένη εκδοχή μιας ιδέας που είχε ήδη εμφανιστεί στη Συρία.

Από τη Basilicata στη Συρία: η παράλληλη ιστορία του Antonio La Cava

Η ίδια βασική ιδέα, ότι τα βιβλία μπορούν να κινηθούν προς τους αναγνώστες αντί να περιμένουν τους αναγνώστες να φτάσουν σε αυτά, έχει πάρει πολλές μορφές σε διαφορετικές χώρες. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές βρίσκεται εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια στη νότια Ιταλία.

Ο Antonio La Cava, δάσκαλος δημοτικού από τη Ferrandina της Basilicata, δημιούργησε το Bibliomotocarro το 1999. Αργότερα μετέτρεψε ένα μικρό τρίτροχο Piaggio Ape σε κινητή βιβλιοθήκη και άρχισε να επισκέπτεται μικρά και απομονωμένα χωριά, αρκετά από τα οποία δεν διαθέτουν βιβλιοθήκη ή βιβλιοπωλείο.

Το μικρό όχημα, διαμορφωμένο σαν γαλάζιο σπιτάκι, μεταφέρει περισσότερα από 1.000 βιβλία για παιδιά. Η άφιξή του συνοδεύεται από μουσική και οι επισκέψεις περιλαμβάνουν όχι μόνο δανεισμό αλλά και δραστηριότητες ανάγνωσης και γραφής. Σε βάθος χρόνου ο La Cava έχει ξεπεράσει τα 200.000 χιλιόμετρα στους δρόμους της νότιας Ιταλίας μεταφέροντας βιβλία σε μικρές κοινότητες.

Ένας πολιτιστικός χάρτης που συνεχίζει να μεγαλώνει

Το Cultural Bus βρίσκεται ακόμη σε φάση επέκτασης. Οι 84 περιοδείες που είχαν καταγραφεί έως τον Μάιο του 2026, τα χιλιάδες βιβλία που έχουν διανεμηθεί και το σχέδιο δημιουργίας λεωφορείου σε κάθε επαρχία δείχνουν ότι η πρωτοβουλία επιχειρεί να αποκτήσει μόνιμη παρουσία και όχι να περιοριστεί σε περιστασιακές εκδηλώσεις.

Στη Συρία, όπου εκατομμύρια παιδιά παραμένουν εκτός σχολείου και πολλές κοινότητες εξακολουθούν να βρίσκονται μακριά από λειτουργικές εκπαιδευτικές και πολιτιστικές υποδομές, ένα κινητό ράφι βιβλίων δεν αποτελεί λύση για όλα αυτά τα προβλήματα. Είναι όμως ένας συγκεκριμένος τρόπος να φτάσουν βιβλία, δραστηριότητες και άνθρωποι του πολιτισμού σε μέρη όπου διαφορετικά μπορεί να μην έφταναν καθόλου.

Πηγή: thehappynews.gr