Μιλήσαμε με μια ομάδα κατοίκων της Κυψέλης, που τους ένωσε η κοινή ανησυχία για την έλλειψη πρασίνου στη γειτονιά και από το 2024 δραστηριοποιούνται στην περιοχή, ενισχύοντας το αίσθημα της κοινότητας στην πόλη.

Όταν οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται τη γεωργία, οι πρώτες εικόνες που τους έρχονται στο μυαλό μπορεί να είναι οι κυματιστοί λόφοι, οι σειρές καλλιεργειών ή τα ζώα που βόσκουν. Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των αστικών περιοχών – όπως η κυκλοφοριακή συμφόρηση στις ώρες αιχμής, οι ψηλές πολυκατοικίες και τα χιλιόμετρα μπετόν – δεν ταιριάζουν απαραίτητα με αυτή την εικόνα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, οι αστικοί κήποι είναι κάτι που βρίσκεται σε άνοδο στις μεγάλες πόλεις. Εκτός από το ότι επιτρέπουν στους ανθρώπους να καλλιεργούν φρέσκα βότανα, αρωματικά, φρούτα και λαχανικά για να τραφούν, έχουν αναδειχθεί ως ένας τρόπος να βάλουμε περισσότερο πράσινο στην καθημερινότητά μας.

Ενσωματωμένοι στο αστικό τοπίο, οι αστικοί κήποι προσφέρουν ανεκτίμητα οφέλη σε ανθρώπους που, διαφορετικά, ενδέχεται να μην έχουν πρόσβαση σε κοντινούς χώρους πρασίνου. Αυτά περιλαμβάνουν καλύτερη υγεία, ισχυρότερους δεσμούς με την κοινότητα και ένα περιβάλλον πιο ανθεκτικό στις κλιματικές επιπτώσεις.

Γιατί, λοιπόν, δεν υπάρχουν αστικοί κήποι παντού; Μια γρήγορη απάντηση είναι ότι οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων συχνά δίνουν προτεραιότητα στο κέρδος έναντι των ανθρώπων – για παράδειγμα, αγοράζοντας ακίνητα για πολυτελή συγκροτήματα διαμερισμάτων ή εμπορικά κέντρα αντί για προσιτή στέγαση ή κοινοτικούς χώρους πρασίνου. Αν κάτι έχουμε μάθει, ειδικά μετά την πανδημία, είναι ότι το μόνο που έχουμε είναι η αλληλεγγύη. Κι αυτό ακριβώς πρεσβεύει το Green Kypseli, που πρόσφατα δημιούργησε τον πρώτο κοινοτικό κήπο στην Κυψέλη, «από  γείτονες για γείτονες».

Δημιουργήθηκε πολύ οργανικά, το 2024, από τη μια ομάδα κατοίκων της Κυψέλης που μοιράζονταν την ανησυχία τους για την έλλειψη πρασίνου στη γειτονιά. Η λιγοστή σκιά, οι περιορισμένοι χώροι πρασίνου, οι υψηλές θερμοκρασίες κατά την διάρκεια του καλοκαιριού και οι ομολογουμένως αρκετοί παραμελημένοι ή εγκαταλελειμμένοι χώροι δεν μπορούσαν πια να παραβλεφθούν. Έτσι, μέσα από κοινές συζητήσεις και την επιθυμία των επιμέρος ατόμων να συμβάλουν ενεργά και συλλογικά στη βελτίωση της περιοχής τους, άρχισε να παίρνει μορφή ένα όραμα για υγιέστερους δημόσιους και πράσινους χώρους. Οργανωθήκαν και ανέλαβαν δράση.

Σκοπός του Green Kypseli, δεν είναι μόνο να πρασινίσει τη γειτονιά, αλλά και να αναβαθμίσει την ποιότητα ζωής των κατοίκων μέσα από δράσεις που είναι σχεδιασμένες από τους ίδιους τους πολίτες για την κοινότητα. Για τον λόγο αυτό, ξεκινήσαν πριν δύο χρόνια να καταγράφουν και να χαρτογραφούν τις περιοχές πρασίνου στην Κυψέλη, μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες γειτονιές της Ευρώπης. Εντοπίζοντας τις ανάγκες των κατοίκων, σχεδιάζουν δράσεις και πρωτοβουλίες που ενισχύουν το αστικό πράσινο και ενθαρρύνουν τη συμμετοχή της τοπικής κοινότητας. Έτσι άρχισε να παίρνει μορφή ένα όραμα για την αλλαγή από κάτω προς τα πάνω – ένας τρόπος να ενδυναμωθούν άτομα διαφόρων κοινωνικών ομάδων και να βελτιώσουν τα ίδια τις συνθήκες που υπάρχουν στο δημόσιο χώρο.

Κατά τη διάρκεια της χαρτογράφησης του αστικού πρασίνου και των συζητήσεων με κατοίκους, όπως μας λέει η ομάδα, αναδείχθηκε η ανάγκη για περισσότερους προσβάσιμους, ζωντανούς και κοινόχρηστους χώρους πρασίνου, όπου οι άνθρωποι θα μπορούν να συναντιούνται, να συνεργάζονται και να συνδέονται με τη φύση. «Ειδικότερα, στην Κυψέλη υπάρχουν πολλά οικόπεδα, πού έχουν μετατραπεί σε χώρους στάθμευσης αυτοκινήτων ή είναι κλειστά και παραμελημένα. Αντίστοιχα υπάρχουν δημόσιοι χώροι που χρειάζονται άμεση φροντίδα».

Έτσι, το Green Kypseli, σε συνεργασία με τη Φιλοδασική Ένωση Αθηνών που δώρισε τα φυτά, με τους Hokocrafts και το Fafa33, προχώρησε στη δημιουργία ενός μικρού κοινοτικού κήπου με την άδεια του Δήμου Αθηναίων. Ο κήπος έρχεται να καλύψει όχι μόνο την έλλειψη πρασίνου στη γειτονιά, αλλά και την ανάγκη για έναν χώρο συνάντησης, συμμετοχής και ανταλλαγής γνώσεων. Αποτελεί ένα σημείο όπου οι κάτοικοι μπορούν να καλλιεργούν φυτά, να μαθαίνουν βιώσιμες πρακτικές, να γνωρίζονται μεταξύ τους και να συνδιαμορφώνουν ένα πιο πράσινο και αλληλέγγυο μέλλον για την Κυψέλη.

Τι σημαίνει, λοιπόν, στην πράξη ότι ο κήπος είναι «φτιαγμένος από γείτονες, για τη γειτονιά»; «Σημαίνει ότι ο κήπος δημιουργήθηκε, σχεδιάστηκε και συντηρείται από κατοίκους της γειτονιάς, χωρίς κάποια θεσμική ή ιδιωτική οικονομική στήριξη. Έχοντας αρχικά λάβει μιά μικρή οικονομική υποστήριξη που προήλθε από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Impetus Accelerator που στηρίζει προγράμματα επιστήμης των πολιτών και παρέχει γνωσιακά εργαλεία, ώστε πρωτοβουλίες σαν τη δική μας να ανθίσουν και να αναπτυχθούν, ξεκινήσαμε τις δράσεις μας. Έπειτα λάβαμε την άδεια του Δήμου Αθηναίων για να αναπτύξουμε σε μια μικρή πλατεία της Άνω Κυψέλης το εγχείρημα του κοινοτικού κήπου. Αξίζει να υπογραμμίσουμε πως το Green Kypseli δεν είναι ένας επίσημος οργανισμός, αλλά μια ομάδα πολιτών που αφιερώνουν εθελοντικά τον χρόνο τους για έναν κοινό σκοπό. Η ανεξαρτησία αυτή μάς επιτρέπει να παραμένουμε πιστοί στους στόχους μας και να αποφασίζουμε συλλογικά τα επόμενα βήματά μας, με γνώμονα τις ανάγκες της γειτονιάς».

Όλα τα άτομα είναι ευπρόσδεκτα να συμμετάσχουν, ανεξαρτήτως ηλικίας και ασχέτως από το αν έχουν προηγούμενη εμπειρία στην κηπουρική ή όχι. «Μάλιστα, θα θέλαμε ιδιαίτερα να συμμετέχουν οι κάτοικοι της άμεσης γειτονιάς, δηλαδή γείτονες που βρίσκονται στα πέριξ της πλατείας Δημητρίου Ψαρρού στην Κυψέλη, καθώς ο κήπος ανήκει στην κοινότητα και αναπτύσσεται χάρη στη φροντίδα της. Ένας κοινοτικός κήπος χρειάζεται συνεχή φροντίδα και συνεργασία. Επομένως, η καθεμία και ο καθένας μπορεί να βοηθήσει με απλές εργασίες, όπως να ελέγξει αν τα φυτά χρειάζονται νερό ή να αφαιρέσει τα ξερά φύλλα, να φυτεύσει, να σχεδιάσει τις επιγραφές ή ακόμα και να σκεφτεί και να προτείνει αυτό που τον ή την αφορά».

Για τις οργανωμένες δράσεις ενημερώνουν το κοινό κυρίως μέσω Instagram ή της κοινότητας στο Whatsapp και πάντοτε σε αυτές τις συναντήσεις υπάρχει πάντα κάποιος να καθοδηγήσει τους συμμετέχοντες. «Είναι μια όμορφη ευκαιρία να γνωριστούμε με τους γείτονές μας και να φροντίσουμε μαζί έναν κοινόχρηστο χώρο, να φανταστούμε πως αυτό το κάτι διαφορετικό είναι δυνατό να συμβεί. Στην πραγματικότητα, δεν χρειάζονται πολλά για να φέρουμε τη φύση πιο κοντά μας – αρκεί να παρέχουμε τις κατάλληλες συνθήκες και την προθυμία να εμπλακούμε».